Language: Hiligaynon
Poet: Orland Agustin Solis
Translator: Eric Abalajon
Region: Phillipines
SHARE:
only stars now remain
Four poems by Orland Agustin Solis, translated from Hiligaynon by Eric Abalajon
Lay-ang
Buksi ang sako,
kaangay sang pagbukas sang imo mga bintana kon aga
agud agdahon ang silak sang adlaw
nga magpanamyaw sa imo puluy-an.
Ihuwad sa payhad ang naga-idlak nga pásì,
Kaangay sang ginsabwag nga bulawan sa wayang
samtang nagahulat ang malinghod nga init
nga maghaplos sa nawong sinang tinggas.
Laptaha. Nipisa ang pagtandayanay sang pasi
agud mauntat ang paghulas.
Kaangay sang yamog nga nagakataktak
gikan sa dahon sa pagkatapos sang kaagahon.
Sa mation-tion ukaya
agud talantan ang pagmala
sang tagsa ka mga pinásì
nga padayon nga ginahaplos sang kapa-ang.
Punpuná sa pag-abot sang kahapunanon,
kag higti ang sáko,
kaangay sang pagsira sang bintana
dungan sa pagbiya sang kasanag.
Sulita. Pila ka entero-adlaw
agud malay-ang ining dutay nga humay,
agud mangin bugas, nga ginhumlad
kaupod sang nagmala nga tinulo sang balhas.
Spreading Rice to Dry
Open the sack,
like how you would open your window in the morning
in order to invite the sunlight
to visit your home.
Pour the shiny unhulled grains onto the mat,
like scattering gold in the fields
while waiting for the early warmth that
will grace the forehead of the elderly peasant.
Spread them. Thinly beside each other
in order to stop the moisture forming.
Like how the dew drips
from the leaves after daybreak.
Occasionally mix them around
in order for them to dry equally
as each piece of grain is
continuously embraced by the humidity.
Collect them by the afternoon,
and tie up the sack,
like how you close the window
the moment light departs.
Repeat. For several days
in order to dry this small amount of grain,
in order to turn it into rice, laid out
to dry together with the peasant’s sweat.
Dagami
Mahunit nga nagatangla sa langit
ang nabilin nga handuman
nga sang una nagapas-an sang pinasi
nga imo gin-garab kaupod sang
iya uhay.
Nagduag bulawan
ang mga dagami sa talamnan,
nagahulat nga lasakon sang kapalaran
agud manubo ang bag-o nga kaliwat
gikan sa iya mga pul-o.
Sa tagsa ka gipi nga iya ginabun-ag
nagapahanumdum sang kabakas
kag paghimakas sang mga butkon
nga nagsab-og gikan sa iya tagakan.
Yadtong balhas nga ginbunyag
sa iya pagpanambok
sa udtong adlaw tubtob
malaya ang kalangitan
kag mangin bituon
ang iya kaupdanan.
Saksi ang dagami sa kayami
sang kagab-ihon kag kapaang
sa udtong adlaw nga nagasunog
sa kaging nga panit
nga nagapaligo sa yab-ok.
Yadtong mga butkon
nga sadto amo ang nagatatap.
Apang subong nangin abono.
Ang kapait sang nagapabilin nga handum
nga ang duta nga ginatalauma
maangkon
gikan sa manggaran
nga mga agalon.
Straw
Keenly staring at the sky
the remaining memory back
when you were cutting down rice stalks
using your scythe along
the blades of grain.
The color of straw in
the field turned into gold,
waiting to be trampled by fate
in order for a new batch to grow
from the debris.
For every bundle produced
reminds one of the effort
and struggle of arms that
scattered it from the baskets.
The sweat that watered
for its growth
from noon until
the sky has withered
and only stars now
remain to accompany it.
Straw is witness to the beauty
of the evenings and the heat
of noon burning
its dried-up skin
bathing in dust.
Those arms that
once took care of it,
have now turned into fertilizer.
The bitter aftertaste of the dream
that the plot of land being tilled
will be reclaimed
from the rich
landlords.
Banas
May namangkot sa akon samtang nagapanglakaton
kon sa diin kuno ako magapadulong
gilayon ko naman nga ginbayaw ang akon kamot
agud itudlo ang katubtoban sang akon panan-awan,
Dira lang. Ang akon nangin sabat. Dira
sa katubtuban sang akon panulukan
nga wala ko man nahisayran
ang matuod-tuod nga laragway sang duog,
samtang nagapadulong sa bangga nga padayon
nga ginapanumdom kon dira gid man bala
magadungka ang akon mga tikang
ukon basi kinahanglan ko magliko
agud masapwan ang banas nga una ko ginhawanan
padulong sa imo luyo.
Palangga, kuntani kaangay sang bakunawa ang hangin
nga magadala sa akon sa kaayo sang imo luyo
sulihon ko ang tagsa ka katubtuban
agud padayon nga magabalik sa imo ginahamtangan
kaangay sang bakunawa
nga sa tagsa ka tuig, nagabalik agud angkunon ang bulan.
Path
Someone asked me while I was walking
where exactly I was heading
and I immediately raised my hand
in order to point out the destination of my journey,
Just over there. That was my answer. There
at the limits of my sight
where I had not seen
the true image of the place,
while approaching the crossroads ahead
I was thinking it really is
where I will rest my steps
or might, if I need to turn
in order to find the path I first cleared
while heading to your side.
My love, if only the wind were like the bakunawa¹
who could bring me safely into your company
I would turn over each destination
in order to keep coming back to where you are
just like the bakunawa
who every year, returns to devour the moon.
¹ Mythical dragon-like creature said to be responsible for the lunar eclipse
Pagkilala sa Bulalakaw
Wala ko napat-od kon ara sa inyo dila ang bulalakaw
ukon nakahibalo ka bala sang duag kag bayhon sini.
Ako, wala ko pa man nahisayran ang matuod-tuod
nga dagway sang ila ginatawag nga bulalakaw.
Apang nagpati ako sa gihapon sa ila panaysayon
nahanungod sa dagway sini kuno nga kalayo
nga nagatuhaw lamang tagsa ka kahapunanon
kag magahugpa sa duog nga mariit.
Ang tagsa ka maagyan kuno sini nagakasunog
siling sang mga katigulangan.
Kon tawo naman kuno, nagakapatay
ginsindà ang ila tawag.
Kaangay sang bulalakaw,
wala ko man nahisayran ang bayhon sang paghigugma
apang nagapati ako sa sugid sang kasingkasing
nga sa imo paglabay, pagasinda-on
sang wala tupong nga pagdayaw ang akon balatyagon.
Getting to Know A Shooting Star
I’m not sure if the tail of the meteor has reached
you or if you know its color or appearance.
Me, I actually haven’t paid much attention
to the shape of what they call shooting stars.
Though I still believe in their myths,
that they carry fire in their form
that only shows up in the afternoon
and will only land in enchanted places.
Everything in their path gets burned
according to older folks.
If it’s a person, he or she will die
or will be what they consider hexed.
Just like the shooting star,
I haven’t paid much attention to the form of love
though I believe in what the heart says;
that whenever you pass by, endless
adulation will cast a spell on what I feel.
Orland Agustin Solis writes poetry, short stories, and children’s stories primarily in the Hiligaynon language. His works mostly tackle the narratives of farmers in the hinterlands of Negros Occidental. He is the author of the poetry chapbook Mga Ambahanon sing Kamingaw (Kasingkasing Press, 2022). Translations of his poem have appeared in Mercury Firs, Exchanges: Journal of Literary Translation, Firmament Magazine, The Bayou Review, and elsewhere.
Eric Abalajon’s works have appeared in Plumwood Mountain Journal, Tripwire: a journal of poetics, Stonecoast Review, Modern Poetry in Translation, Firmament Magazine, and Mānoa: A Pacific Journal of International Writing. His debut poetry collection is forthcoming from Flowersong Press. He lives near Iloilo City, Philippines.
